در این مقاله پدیده فرونشست زمین، درز و شکاف های ایجاد شده در طرح تغذیه مصنوعی جنوب نیروگاه شهید مفتح همدان به صورت موردی تحقیق شده است. پدیده ایجاد شده در زمین شناسی وآب زیرزمینی نادر بوده که در این تحقیق مشخصات هندسی درز و شکافهای استخرهای تغذیه اندازه گیری شده است. لوگ های زمین شناسی موجود از محل بررسی و نتایج گویای وجود لایه های ریز دانه در ساختمان زمین شناسی آبخوان است که در اثر بهره برداری بی رویه آب زیرزمینی جابجا شده اند که ماسه دهی چاه های آب نیروگاه واطراف آن شاهدی بر اِین ادعا می باشد. در سایت تغذیه مصنوعی مورد بررسی این تحقیق تفاوت کیفیت آب تغذیه وآب آبخوان به ناپایداری وتحرک بیشتر رسوبات دانه ریزوجابجائی آنهاشدت بخشیده وافزون بر آن عدم رعایت خصوصیات هیدرولیک چاه های تغذیه باعث ایجاد جریان آشفته وجابجائی بیشتر رسوبات دانه ریز ودر نتیجه فرونشست زمین در استخرهای تغذیه شده است.

در سال های اخیر، پدیده بازگشت ناپذیر فرونشست زمین، باعث بروز مخاطره جدی محیطی در دشت های مختلف ایران از جمله دشت گرگان شده است. هدف از این پژوهش بررسی و تحلیل عوامل مؤثر در بروز فرونشست در دشت گرگان بود. روش تحقیق شامل دو بخش شناسایی مناطق فرونشست و بررسی عوامل و پارامترهای مؤثر و ارزیابی میزان تأثیر هرکدام بود. در بخش شناسایی، از تکنیک تداخل سنجی راداری استفاده شد که مبنای آن مقایسه فاز گرفته شده از دو مجموعه داده رادار از یک منطقه در دو زمان مختلف و با ایجاد اینترفروگرام است که قادر به اندازه گیری تغییرات سطح زمین در دوره زمانی است و در بخش بررسی عوامل موثر، نحوه تعیین و تحلیل پارامترهای مؤثر همچون میزان افت سطح آب، جنس و ضخامت لایه های خاک به خصوص لایه های ریزدانه خاک موردبررسی قرارگرفت. نتایج تحلیل داده های ماهواره ای بیانگر آن است که منطقه به طور پیوسته در حال نشست است. نقشه سرعت میانگین تغییر شکل در راستای خط دید ماهواره که از تحلیل سری زمانی به دست آمد، آهنگ فرونشست را 14 میلی متر در ماه (169میلیمتر در سال) نشان داد. محدوده فرونشست شناسایی شده تقریباً روند شرقی- غربی دارد که با روند ساختارهایی نظیر خزر همخوانی دارد. نمودارهای تراز سطح آب و میزان بارندگی این محدوده در سال های 1385 تا 1389 علیرغم نوسانات فصلی، روند نزولی نشان می دهند و تحلیل پارامترهای مؤثر، نشان می دهد که نشست، به دلیل افت یکسان آب و یا ضخامت یکسان لایه ریزدانه در اعماق مختلف، متفاوت می باشد.

پدیده فرونشست سطح زمین ناشی از عوامل طبیعی و فعالیت های انسانی در نقاط مختلف دنیا و در طی سال های اخیر در کشور ایران به خصوص استان فارس به علت برداشت بی رویه از آب های زیرزمینی، خشک سالی و عوامل دیگر پدیدار شده است و سبب آسیب های جدی به زمین های کشاورزی، ساختمان های مسکونی، جاده ها و دیگر سازندها و بروز خسارت های زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی شده است. در این مقاله با انجام یک پژوهش موردی در دشت مرودشت به بررسی عوامل و پارامترهای موثر و ارزیابی میزان تاثیر هر کدام بر نشست سطح زمین پرداخته شده است. در این خصوص نحوه تعیین و تحلیل پارامترهای موثر همچون میزان افت سطح آب، جنس و ضخامت لایه های خاک به خصوص لایه های ریزدانه، خصوصیات ژئوتکنیکی خاک مورد بررسی قرار گرفته است و نتایج حاکی از ان است که جهت انجام محاسبات فرونشست خاک، داده ها و اطلاعات مورد نیاز تا حد امکان باید به صورت دقیق و جامع تهیه شوند و ویژگی ها و شرایط متفاوت هر پارامتر در نظر گرفته شود. به عنوان مثال نشست ناشی از افت یکسان آب و یا ضخامت یکسان لایه ریزدانه در اعماق مختلف متفاوت می باشد.

دشت سمنان بسیار مساعد وقوع فرونشست بوده و خشکسالی در سال های اخیر نیز منجر به افزایش آن شده است. هدف این پژوهش ارزیابی حساسیت پذیری دشت سمنان نسبت به فرونشست زمین با استفاده از مدل نسبت فراوانی است. ابتدا موقعیت فرونشست ها با استفاده از تصاویر لندست و کار میدانی مشخص شد. بعد از طبقه بندی نقشه عوامل مؤثر وزن هر نقشه با استفاده از مدل نسبت فراوانی محاسبه شد. بیشترین وزن مربوط به تراز آب کمتر از 41 متر، شیب کمتر از 2 درجه، شاخص رطوبت توپورافی بیشتر از 12، کاربری کشاورزی، انحناء سطح 0/01-تا 0/01، انحناء نیمرخ 0/001-تا 0/001، فاصله کمتر از 1260 متر جاده، فاصله کمتر از 7000 متر گسل، سازندهای کواترنر و فاصله کمتر از 200 متر آبراهه بود. در نهایت با جمع کردن وزن ها، نقشه نهایی حساسیت پذیری فرونشست زمین تهیه شد. سطح زیر منحنی برای مدل نسبت فراوانی 0/76 به دست آمد که نشان می دهد این مدل برای تهیه نقشه حساسیت پذیری فرونشست زمین در دشت سمنان مناسب است. نقشه حساسیت پذیری فرونشست زمین تهیه شده در این پژوهش می تواند یک ابزار مفید و کاربردی برای برنامه ریزان و سیاست گذاران محلی برای برنامه ریزی سرزمین، مدیریت منابع و کاهش خطرات طبیعی باشد.

فرونشست زمین به عنوان یکی از مخاطرات ژئومورفیک، از نتایج مصرف بیش از حد و سوء مدیریت منابع آب است. در بخش هایی از حوضه قره چای واقع در شمال استان همدان، از سال 1372 در اثر به هم ریختن سیستم هیدرولوژیکی و وجود سایر شرایط لازم بیشتر از 36 مورد فروچاله بوقوع پیوسته است.شبکه زهکشی منطقه با توجه به میزان و عملکرد فرآیندها، تاثیرات متفاوتی بر محیط پیرامون خود بر جای گذاشته است که فروچاله های حادث شده نیز، در این مسیر واقع شده است. هدف این تحقیق آن است که با بررسی ویژگی های شبکه های زهکشی و زمین شناسی، نقش آن را در ایجاد فرونشست منطقه مورد مطالعه قرار دهد. بدین منظور کلیه اطلاعات زمین شناسی، هیدرولوژیکی، هواشناسی و جغرافیایی منطقه جمع آوری و تجزیه و تحلیل گردید و شبکه های زهکشی، لیتولوژی، شیب و طبقات ارتفاعی منطقه با استفاده از نقشه های توپوگرافی (1:50000)، زمین شناسی (1:100000)، مدل رقومی ارتفاعی (DEM) و تصاویر Google Earth ترسیم شد. جهت پهنه بندی فروچاله ها از 5 لایه اطلاعاتی استفاده شده است که در درون هر لایه بر حسب میزان تاثیر هر فاکتور بر وقوع فروچاله، به آن فاکتور امتیازدهی گردید. نتایج نشان می دهد که تغییرات ناهمسان در داده های مورفومتری شبکه زهکشی مهم ترین فاکتور موثر در تشدید افت آب های زیر زمینی و وقوع فرونشست در منطقه بوده و عوامل لیتولوژیکی و انسانی، به تنهایی نقشی ندارند.

برج گنبد کاووس بلندترین برج آجری جهان یکی از مهم ترین آثار باستانی ایران در استان گلستان است. نظر به اهمیت حفاظت از آثار باستانی و تاریخی بررسی میزان فرونشست دشت گرگان در محدوده این برج به منظور ارزیابی تأثیر آن بر تغییر شکل برج حائز اهمیت است. به علت عدم مدیریت روند استخراج منابع آب زیرزمینی در دشت گرگان متأسفانه این دشت دچار فرونشست گسترده سطح زمین با بیشینه نرخ 22 سانتی متر در سال شده است. یکی از سازه های حساس واقع در منطقه فرونشست دشت گرگان برج گنبد کاووس است. میزان فرونشست در محدوده این برج شش سانتی متر در سال است. همچنین تغییرات نرخ فرونشست در محدوده برج و اطراف آن قابل توجه است. به منظور حفظ و نگهداری این برج اقدامات مقابله ای با آثار مخرب فرونشست بر برج و اقدامات جلوگیری از روند فرونشست دشت گرگان پیشنهاد می شود.

فرونشست از جمله مخاطراتی است که در طی سال های اخیر بسیاری از دشت های کشور را با تهدید مواجه کرده است. یکی از این دشت ها دشت اسدآباد در استان همدان است که به دلیل وضعیت هیدرواقلیمی و ژئومورفولوژی، با احتمال زیاد وقوع مخاطرۀ فرونشست روبه روست. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به بررسی وضعیت فرونشست دشت اسدآباد پرداخته شده و برخلاف بسیاری از تحقیقات پیشین، اثر عوامل انسانی در وقوع آن تحلیل شده است. در این پژوهش از تصاویر راداری سنتینل 1، تصاویر ماهواره ای لندست 5 و 8، اطلاعات آماری چاه های پیزومتری منطقه و لایه های رقومی اطلاعاتی به عنوان مهم ترین داده های تحقیق استفاده شده است. ابتدا با استفاده از روش سری زمانی SBAS، نقشۀ فرونشست منطقه در طی سال های 2015 تا 2022 تهیه شد و سپس تأثیر افت منابع آب زیرزمینی و تغییرات کاربری اراضی در فرونشست رخ داده تحلیل شد. بر اساس نتایج، دشت اسدآباد در طی سال های 2015 تا 2022 بین 132 تا 704 میلی متر فرونشست داشته که بیشترین مقدار فرونشست منطبق بر مناطق مرکزی این دشت بوده است. با توجه به اینکه بین فرونشست منطقه و افت سطح آب های زیرزمینی ارتباط معناداری برقرار است (ضریب همبستگی 709/0)، می توان گفت که یکی از دلایل اصلی فرونشست دشت اسدآباد، افت منابع آب زیرزمینی بوده است. همچنین نتایج ارزیابی تغییرات کاربری اراضی نشان داد که روند افزایشی اراضی کشاورزی و نواحی انسان ساخت به ترتیب با افزایش بهره برداری از منابع آب زیرزمینی و افزایش فشار بر سطح زمین و در نتیجه تشدید فرونشست همراه بوده است. با توجه به تداوم شرایط پدیدۀ نشست در این دشت، پایش و بررسی سنجش از دوری، احداث و ایجاد ایستگاه های اندازه گیری ثابت GPS امکان پایش نرخ و دامنۀ فرونشست را فراهم می سازد.